Son onilliklər ərzində ABŞ dolları beynəlxalq maliyyə sisteminin əsas dayaqlarından biri hesab olunub. Dünyanın ən böyük investisiya fondları, bankları, korporasiyaları və milyarderləri öz aktivlərinin mühüm hissəsini məhz dollarla ifadə olunan maliyyə alətlərində saxlayıblar. 

Lakin son dövrlərdə qlobal maliyyə dairələrində diqqət çəkən yeni bir tendensiya müşahidə olunur: dünyanın ən varlı ailələri və onların sərvətlərini idarə edən ailə ofisləri investisiya portfellərində dolların payını tədricən azaltmağa başlayırlar.

İsveçrənin nüfuzlu maliyyə qurumlarından biri olan UBS bankının araşdırmasının nəticələri göstərir ki, qlobal sərvət sahibləri arasında dolların gələcək mövqeyi ilə bağlı narahatlıqlar artır. 

"Reuters" agentliyinin yaydığı məlumata görə, aparılmış sorğuda iştirak edən ailə ofislərinin böyük əksəriyyəti yaxın illərdə beynəlxalq maliyyə sistemində müəyyən dəyişikliklərin baş verəcəyini və bunun ABŞ valyutasının dominant mövqeyinə təsirsiz ötüşməyəcəyini düşünür.

Dolların cazibədarlığı niyə azalır?

Ekspertlərin fikrincə, investorların narahatlığının əsas səbəblərindən biri son illərdə geosiyasi risklərin sürətlə artmasıdır. Ukrayna müharibəsi, Yaxın Şərqdə davam edən gərginliklər, ABŞ və Çin arasında strateji rəqabətin kəskinləşməsi, eləcə də qlobal ticarət sistemində yaranan qeyri-müəyyənliklər investorlara yeni risklər barədə düşünməyə vadar edir.

Bununla yanaşı, ABŞ dövlət borcunun rekord səviyyələrə yüksəlməsi də maliyyə bazarlarında müəyyən suallar doğurur. Vaşinqtonun büdcə kəsirlərinin davamlı şəkildə artması və dövlət borcunun trilyonlarla dollar həddini aşması uzunmüddətli perspektivdə dolların dayanıqlılığı ilə bağlı müzakirələri gücləndirib. Baxmayaraq ki, ABŞ iqtisadiyyatı hələ də dünyanın ən böyük iqtisadi gücü olaraq qalır, iri sərvət sahibləri gələcək riskləri nəzərə alaraq daha balanslaşdırılmış investisiya strategiyalarına üstünlük verməyə başlayırlar.

Ailə ofisləri nəyi dəyişir?

Son illərdə dünyada "family office" adlandırılan ailə ofislərinin sayı və idarə etdikləri vəsaitlərin həcmi əhəmiyyətli dərəcədə artıb. Bu qurumlar milyarder ailələrinin sərvətlərini qorumaq, artırmaq və gələcək nəsillərə ötürmək məqsədilə fəaliyyət göstərirlər. Onların investisiya qərarları qlobal maliyyə bazarları üçün mühüm göstərici hesab edilir.

UBS-in araşdırmasına əsasən, sorğuda iştirak edən ailə ofislərinin təxminən üçdə ikisi hesab edir ki, yaxın bir il ərzində dolların beynəlxalq ehtiyat valyutası kimi nüfuzunda müəyyən zəifləmə baş verə bilər. Bu isə o deməkdir ki, qlobal sərvət sahibləri artıq yalnız bir valyutaya bağlı qalmağın risklərini daha ciddi qiymətləndirməyə başlayıblar.

Sorğuda iştirak edənlərin təxminən yarısı isə etiraf edib ki, investisiya portfellərində dollarla ifadə olunan aktivlərin payı həddindən artıq yüksəkdir. Bu səbəbdən onlar sərvətlərini müxtəlif regionlar, valyutalar və aktiv sinifləri arasında yenidən bölüşdürmək niyyətindədirlər.

Yeni investisiya istiqamətləri hansılardır?

Dolların payının azaldılması onun tamamilə tərk edilməsi anlamına gəlmir. Əksinə, investorlar daha çox diversifikasiya siyasətinə üstünlük verirlər. Son dövrlərdə avro, İsveçrə frankı, Sinqapur dolları və bəzi Asiya ölkələrinin valyutalarına maraq artmaqdadır.

Bundan başqa, qızıl yenidən "təhlükəsiz liman" aktivlərindən biri kimi diqqət mərkəzinə qayıdır. Bir çox mərkəzi bankların da qızıl ehtiyatlarını artırması bu tendensiyanı daha da gücləndirir. Eyni zamanda, infrastruktur layihələri, texnologiya şirkətləri, süni intellekt sektoru, bərpa olunan enerji layihələri və özəl kapital fondları iri investorların diqqətini cəlb edən əsas istiqamətlər sırasındadır.

Xüsusilə Asiya bazarlarına marağın artması diqqət çəkir. Çin, Hindistan, İndoneziya və Vyetnam kimi ölkələrin uzunmüddətli iqtisadi inkişaf potensialı qlobal sərvət sahiblərini yeni imkanlar axtarmağa sövq edir.

Dolların hakimiyyəti sona çatırmı?

Bir sıra ekspertlər dolların qlobal maliyyə sistemindəki rolunun yaxın gələcəkdə ciddi şəkildə zəifləyəcəyini düşünmürlər. Çünki ABŞ maliyyə bazarları hələ də dünyada ən böyük, ən likvid və ən etibarlı bazarlar hesab olunur. Beynəlxalq ticarətin böyük hissəsi dollarla həyata keçirilir və dünya mərkəzi banklarının valyuta ehtiyatlarında dolların payı digər valyutalarla müqayisədə üstünlüyünü qoruyur.

Lakin müşahidə olunan proses göstərir ki, investorlar artıq əvvəlki kimi yalnız dolların üstünlüyünə güvənmək istəmirlər. Qlobal iqtisadi sistem getdikcə daha çoxqütblü xarakter alır və bu da sərvət sahiblərini risklərin bölüşdürülməsi istiqamətində addımlar atmağa sövq edir. Bu baxımdan qızıl investorlar üçün daha  “təhlükəsiz liman” hesab edilir.

Yeni maliyyə dövrünün başlanğıcı

Dünyanın ən varlı ailələrinin investisiya strategiyalarında baş verən dəyişikliklər qlobal maliyyə bazarları üçün mühüm siqnal sayıla bilər. Bu tendensiya dolların dərhal zəifləyəcəyindən xəbər verməsə də, investorların risklərə yanaşmasının dəyişdiyini göstərir. Əgər son onilliklər "dollar mərkəzli sərvət idarəçiliyi" dövrü kimi xarakterizə olunurdusa, qarşıdakı illərdə daha çox valyuta, daha çox region və daha çox alternativ aktivə əsaslanan yeni investisiya modelinin formalaşması mümkündür. 

Məhz buna görə də qlobal maliyyə ekspertləri dünyanın ən zəngin ailələrinin hazırkı davranışını sadəcə investisiya qərarı deyil, gələcək iqtisadi proseslərin istiqamətini müəyyənləşdirən mühüm göstəricilərdən biri kimi qiymətləndirirlər. Bu qərarlar yaxın illərdə beynəlxalq kapital axınlarının yeni xəritəsini formalaşdıra və qlobal maliyyə sistemində qüvvələr nisbətinin dəyişməsinə təsir göstərə bilər. 

Elman İsmayıllı