Böyük Atatürkün də sonadək bacarmadığı... – CƏHALƏT

Baxış sayı:
592

Hər cür pislik kimi din cəhaləti də bizim üçün sağlam olmayan ortamda (şəraitdə) oluşa  bilir

Bəli, tariximizdə çox  acı  görülən  odur  ki, çökmüş Osmanlı  Dövlətinin  yerində, Mustafa Kamalın  başarısıyla,  Türk  millətinin özgürlüyünün qazanılmasında  uğurla hüquqi  baza  rolunu  oynamış Türkiyə  Böyük  Millət  Məclisi, 1930-cu  ildə İsmət  İnönünün başqanlığında,  Türkiyə Cümhuriyyətinin  demokratik  idarəçiliyə  keçilməsi cəhdinin  qarşısının  alınmasında  əsas  və  üzücü (məşum) bir  rol  oynamışdır  ki, buna  da  səbəb  onların  əksərən geri  düşüncəli  olmaları olmuşdur... Bildiyiniz  kimi, müsəlman  Şərqinin  düşüncəsi, əsarətində  olduğu  bədəvi  ərəbin  yarımvəhşi  görüşləri  əsasında  formalaşmışdır.
Beləliklə, “Tarih Dosyesi / Dünya Bületeninin 15 mart 2018-ci il tarixli” təqdimatından oxuyuruq: “1930 yılında  Atatürkün istegi ilə Fethi Okyar tarafından kurulan Serbəst  Cümhuriyyet  Fırkasının hangi amacla kurulduğu noktasında partinin kurucuları, dönəmin tanıkları  (şahidləri - M.Ə.)  ve  konuyu araştıran  tarihçilerin  farklı  görüşleri  mövcuttur. Bu görüşler bir kaç başlık altında  şöyle  toplanabilir:  Demokratik  rejime  geçiş  istegi,  Atatürkün İsmet  İnönü  yüfrenləmək (yüyənləmək, məhdudlaşdırmaq - M.Ə.) istemesi, iktıdarın  denetlenmek (göz qoymaq - M.Ə.) istenmesi, toplumdakı egilimlərin (meyllərin - M.Ə.) anlaşılması  yani  yapılan  inkılapların  yerleşib yerleşmədiginin  tespiti”.
Görünür, Atatürk  və  demokratiya  tərəfdarları,  artıq oturuşmuş  Türkiyə Cümhuriyyətinin yönətilməsinin, təkpartiyalı, seçkin bir qrupun (CHP  seçkinləri) diktatından, yeni, çağdaş, demokratik iş üsuluna, yəni  toplumun  daha  geniş  yaradıcılıq  alanına  keçilməsinin  zəruriliyini  çox aydınca anlayırdılar. Bu, qananların  dövlətin daşıdığı Respublika  adına  uyğun dəyərlərlə yönətilməsinə keçilməsi, daim sürətlə yürüyən dünya inkişafından geri qalmamaq  və  yeni çağla  ayaqlaşmaqla  daha üstün yaşamaq cəhdi  idi... Çünki yenilikçi  kəsim görürdü ki,  Osmanlı Dövlətinin yıxılmasının obyektiv  səbəblərindən  biri, həm  də  ən  əsası,  dövlət  idarəçiliyinin  geriçi  monarxiya  (oxu, diktatura)  olması, öncül,  gəlişən  çağa, başqa sözlə, demokratiyaya uyğun olmaması  idi.
Demokratya -  idarəçiliyə  geniş  xalq  kütlələrini  cəlb  etməklə,  gəlişmənin (inkişafın)  içdən qaynaqlanmasını təmin edən,  özü-özünü  üstün  kadrlar  və  dəyərlərlə  daim  təzələməklə  zənginləşdirən xalq  hakimiyyəti idarəçilik üsuludur.  Atatürk  və  yenilik  tərəfdarlarının  bu  baxımdan,  Türkiyə Cümhuriyyətinin gələcəkdə Osmanlının  acı  taleyini  təkrar  yaşamamasından  ötrü  çabaları  çox  doğal (təbii) və  anlaşılan  idi...
Daha  sonra, ”Tarih Dosyesi...”indən  oxuyuruq: “...Serbest  Fırkanın  kurucularından  ve  tüm gelişmelere, yaşananlara  şahit  olmuş  olan  Ahmet  Ağaoğlunun degerlendirmeleri  önemli  bir  kaynak niteligindedir. Ahmet  Ağaoğlu Serbest  Fırka Hatıraları adlı eserinde Serbest  Fırkanın  kurluşunu,  Atatürkün  ve  İnönünün  parti  karşısındakı  tutumunu ve  partinin  kapanış  sürecinde  taylı  bir şekilde  anlatmaqdadır....
Ağaoğlu  iktıdarda  bulunan İsmet  İnönü ve  ekibinin  Serbest Fırkanın  varlığından  rahatsız  olduğunu, özellikle  Fethi  beyin  İzmir seyahatından  sonra  Serbest  Fırkayı  yok  etmekçin  amansız  bir mücadileye  girdigini  dile  getirmekdedir. Bu  mücadilede  artık hiç  bir  kural (qayda - M.Ə.) yoktur. Kurtuluş  savaşı  sürecinde  yaşananlarda  yıllar  sonra  gündeme gelmeye  başlamıştır... CHP  millet vekillerinden  biri  kürsüye  gelerek : “İşte Efendiler, size  iki şahs!  Mudanya Mütarekanamesini (sazişini - M.Ə.)  yapan  və  Mondros  Mütarekanamesini  yapan!  Hangisini  tercih (üstün -M.Ə.)  ediyorsunuz?  Diye  rekeliile  Fethi  beyi  ve  Ismet  Paşayı  gösterdi” (Mondros mütarekasini Fethi Okyar Yapmışdı).
Bu  müqayisə  olduqca  yersiz və məntiqsiz  olsa  da, lakin  qaraqışqırıq salmaq  üçün  işə  yarayırdı  deyə, məsələ İ.İnönü  tərəfindən  məclisdə qiymətləndirməyə  elə bu müstəvidə  sunuldu (təqdim olundu).  Əslində, bir prinsip, yaşam  tərzi  olaraq demokratya hara, hər hansı bir  şəxs və  onun keçmişdəki  şərtlərin diqtəsilə  keçdiyi yol, etdikləri hara, bunlar tamam  başqa  şeylər  idi...
Halbuki,  Fəthi  bəy  sadəcə bir məmur kimi tabeçiliyində  olduğu o  zamanın  iqtidarı  Osmanlı Dövlətinin  tapşırığını  icra  etmişdir... Bu əmələ  görə  hüquqi  məsuliyyəti  də  bu  barədə  qərar  vermiş və sonda  özünün  savaşdığı,  türk  düşməni və öz “düşməni”  ingilisin hərb  gəmisi  ilə  ölkəni  tərk etmiş Osmanlı  Dövlətinin  Sultanı Vahdətdinin və onun hökumətinin  boynundadır,  Fəthi  bəyin buradakı rolu formal icraçılıqdır... 
Burada Osmanlı  İmperatorluğunun  çökməsində  faktiki   rol oynayan  Mondros  Sazişində  iştirak  etmiş Fəthi Okyarın  o  vaxtkı  işçi qrupunda  formal  rolu  ilə,  demokratiyaya  münasibət tam yersiz  olaraq eyniləşdirilirdi.  Ki, əgər  Fəthi  bəy  türk  millətinin  işğalını  rəsmiləşdirən sazişdə  iştirak  edibsə, o (içdən bunu istəyib, istəməsindən asılı olmayaraq, əslində Osmanlı Dövləti, məğlub  tərəf  kimi  bu  sazişi  bağlamağa  zorlanmışdı),  demək, millətin  taleyində  mənfi  rol  oynamışdır, elə  buna görə  də  onun  adıyla  bağlı  olan  Sərbəst  Fırka və  demokratik  idarəçilik də pis olmalıdır...
...Nəinki TBMM-ni  təmsil  edən  İsmət  Paşanın  imzaladığı, Qurtuluş  Savaşının  əsgəri  dövrünün  sona  ərməsi (çatması)  və  siyasi dövrünün  başlanmasını, habelə Osmanlı Dövlətinin hüquqi cəhətdən sona  çatmasını  rəsmiləşdirən Mudanya Atəşkəsi... əlbəttə,  ikinci  müsbət  roldadır...
Türk  millətinin  bu  cür  taleyüklü  məsələsinin, İsmət  İnönü tərəfindən  tamamilə  yanlış  müstəvidə  səsverməyə  çıxarılması və bu firqənin, ölkədə  qarışıqlıq  yaratmaqla Cümhuriyyəti  dağıdacağına Mustafa  Kamalı  inandırması (əslində,  öz  gələcək  karyerası  xətrinə aldatması) Sərbəst  Fırka  Partiyasının  sonunu  gətirmiş  oldu...
Sozsüz, burada Mustafa  Kamalıın  öz  əvvəlki  fikrində  durmaması, silahdaşı İ.İnönünü incitmək istəməməsi və qətiyyətsizliyi də rol  oynamışdır. Amma  gərək o, bunları  etməyəydi, çünki söhbət Türkiyənin  gələcəyinin  necə -  bir  qrup  seçkinin (partnamenqlaturanın) diktaturası,  yoxsa  demokratya,  xalq  hakimiyyəti yoluyla  davam  etməsi  məsələsi  idi.
“Tarih Dosyesi...” hər şeyə  aydınlıq  gətirir: “Partinin  kapatılış  dilekçesinin (ərizəsinin - M.Ə.)  yazılması  sürecinde  yaşananlar  ise  Ağaoğlunu  hayal  kırıklığına  uğratmış  ve  partinin  kuruluşunu  bir  aldatma  olarak  yorumlamasına  sebep  olmuşdu.  Partinin  kapanış  dilekçesinde  Fethi  Okyar, “Bu  şartlar  dahilinde  memlekette  ikinci  bir  fırkanın  teşekkülü  muhaldır” (mümkün  degildir)... demişti.  Ancak  buna  ilk  itiraz  İsmet  İnönüden  gelmişti:  “Cümhuriyyete  fırka  teşekkülü  muhaldır  demek,  Cümhuriyyetin  olmadığını  ilan  etmekdir  (əslində,o, haqlıdır, ancaq  burada  olayı,  Fəthi  bəyi,  Cümhuriyyətə  qarşı  qoymaqla  söz  oynadır - M.Ə.)  Buna  razı  olamayız”.  “Ah!  Şarkın  bu  riyakarlığı!  Kelimenin  altına  saklanarak  vehmi  mevcut,  hayali  gerçek  gibi  göstermekten  çekinmemek!  Bu  zavallı  ülkenin  bütün  felaketlerinin   kaynağı  bu  korkunc  ruh  hastalığıdır”. 
Partinin  kapatılış  dilekçesinin  yazıldığı  gün  yaşanan  bu  gelişmeler  Ağaoğlunun  rejime  ve  ülkenin  gelecegine  olan  güvenini yok  etmişti.  Serbest  Fırkanın  kendilerine  kurdurulmasının  halkı   aldatmaktan  başka  bir  amacının  olmadığına  inanmaya  başlamıştı.  Ağaoğluna  göre,  partinin  kurdurulmasının  sebebi  halkın  birkimiş (yığılıb qalmış - M.Ə.)  olan  tepkisini  gidermek (aradan qaldırmaq - M.Ə.), bir  nebze (anlığa - M.Ə.)  olsun  halkı  rahatlamaktı,  ülkeye  demokrasiyi  hakimkılmak kibi  bir  amacı yoktu.
Ağaoğlunun  Serrbest  Fırka  sürecinde  yaşadıkları,  onu  tekparti  rejimine  yönelik  en  sert    eleştiri  getiren  kimselerden  biri  haline getirdi.  Ağaoğlu  tekparti  rejimini  ve  dönemin  yöneticilerini  en  ağır  ifadelerle  şöyle  tasvir  edyordu:
Bizde  cumhuriyyetten  en  uzak  bir  belirti  bile  yoktur.  Bizdeki  rejim  tam  manasile  ve  en  şiddetli  bir  diktatörlüktür  ve  bunu  hepsi  bilyor.  Fakat  buna  reğmen (baxmayaraq,M.Ə.) her  kes hürriyyetten,  cumhuriyyetten,  bahsedyor,  herkes  serbest  cumhuriyyet  olduğunu  söylüyor  iddia  edyor.  Karşılıklı  bir  aldatmadırki,  memleketin  bir ucundan  diger  ucuna  kadar  devam edip  gidyor!  Fakat  aynı  zamanda  da  kimse  aldanmyor,  kimse  inanmyor”.
Əhməd  Ağaoğlunun  istəyi  gələcəyi  parlaq,  demokratik  bir  respublika  qurmaq  idi...

Mustafa  Kamal və Əhməd Ağaoğlu  

Sayğılı  dostum,  tarixçi  professor  Nəsib  Nəsibli mənə deyir: “Hardansa  eşitmişəm,  Sərbəst  Cumhuriyyət  Firqəsinin qapadılmasını  deyəndə, “Axı,  sən  özün  dedin  ki,  Serbest  Firqəni  quraq...”, - bildirir. “Mən  dedim,  indi  də  mən  qapadın,  deyirəm” deyəndə, “Biz  səninçün  uşaq  deyilik  ki,  bizi  aldadıb,  oynadırsan?...”  deyə,   sənin  soydaşın  Əhməd Ağaoğlu  Mustafa  Kamala  bozarmış  və  qapını  çırpıb  otağından  çıxmışdır...”
Bildiyimiz kimi, Mondros  Atəşkəs  Antlaşması  30.10.1918-ci  ildə Osmanlının 1-ci  Dünya  Müharibəsində  məğlubiyyətini  təsdiqləməklə, onun  varlığına  faktiki  son verir. Antlaşmanı  Osmanlı  Dövləti  tərəfindən  Dəniz  Qüvvətləri  Naziri  Rauf (orbay)  Bəy  imzalamış, 7 maddədən ibarətdir.  Antlaşmanı  qarşı  tərəfdən  müttəfiqlərinin  razılığı  ilə İngiltərə imzalamışdır. Bu  Antlaşma ilə Osmanlı  Ordusu buraxılır  (7mad.), güvənlikçin kiçik  bir  jandarma  saxlanılır, 6  vilayətdə (Ərzrum, Van, Bitlis, Diyarbakır, Elazığ, Sivas)  ixtişaş olacağı  təqdirdə (5 mad.)...  buralar,  İttifaq  dövlətləri  tərəfindən  işğal olunacaq  və  burada   erməni  dövləti  qurulacaqdı...

(Ardı var)
Məmmədxan  Əzizxanlı,
30.12.2018-ci il, Bakı.