“BMT buraxılmalı, yeni demokratik dövlətlər birliyi yaradılmalıdır”

Sərdar Cəlaloğlu: “Dünyada terrorizmin inkişafının əsas səbəblərindən biri dövlət terrorizminin inkişaf etməsidir”

“İnsan hüquq və azadlıqları təhlükəsizlik məsələsi səviyyəsinə qaldırılmalıdır”

“Bu gün terroru ittiham edən dövlətlərin bəziləri terror dəstələrini yaradan, onları maliyyələşdirən, silah verən dövlətlərdir”

“Dünya qanunları köhnəlib, ona görə də, terrorizm, beynəlxalq cinayətkarlıq inkişaf etməyə başlayıb. Bu səbəbdən dünya düzəninə yenidən baxılmalıdır... Dünya nizamı dəyişilməsə, nə terror, nə ikili standart aradan qalxacaq”

Noyabrın 13-də Parisdə dəhşətli terror hadisələri törədildi. Belə ki, 3 ayrı yerdə həyata keçirilən silsilə terror aktları nəticəsində 129 nəfər öldü, 352 nəfər yaralandı.
ADP sədri Sərdar Cəlaloğlu ilə söhbətimizdə Parisdə törədilən terror hadisəsinin pərdəarxasına aydınlıq gətirməyə çalışdıq.
(Əvvəli ötən sayımızda)
-Bu yaxınlarda Türkiyədə də Fransadakı kimi dəhşətli terror aktı törədildi, təxminən eyni sayda insan həlak oldu. Amma nədənsə həmin vaxt beynəlxalq təşkilatlar Fransadakından fərqli olaraq öz bayraqlarını endirmədilər...
- Təbii ki, bu da ikili standartla yanaşmanın nəticəsidır. İndi dünyada terrorun özünə də ikili yanaşma var. Mən dedim,  Azərbaycan hökuməti gəncləri Fransa səfirliyinin qabağına göndərdi ki, gedin gül qoyun. Bizim gənclər təşkilatı “AZİ”-nin qabağına gül qoymağa gedəndə isə polislər onları döyüb qovdu. Yəni Azərbaycanın özündə də hökumət öz xalqının başına gələn terrorla başqa bir xalqın başına gələn terrora bu cür ikili münasibət bəsləyirsə, onda dünya dövlətlərindən biz nə gözləyək? Azərbaycan hökuməti Azərbaycanda olan terrorla Faransada olan terrora ikili standartla yanaşır, özü də yeri gələndə başqa xalqları qınayır ki, siz niyə Ermənistana ikili standartla yanaşırsınız? Əgər terrora görə gül qoymaq olmazsa, niyə Fransa səfirliyinin qabağına gül qoydular?! Əgər gül qoymaq olarsa, niyə “AZİ”-də terror qurbanlarının xatirəsini yad etmək məqsədilə həmin yerə gül qoyan gəncləri döyüb qovdular?! Bunu izah edə bilərlərmi?
İndi guya Rusiya gəlib terrora məruz qalan dövlətlərlə bir yerdə çıxış edir. Amma Rusiya hələ Suriyada törətdiyi hadisələrə bir cavab versin, o günahsız uşaqların, dinc insanların ölməsinə görə cavab versin, ondan sonra hansısa bir terrorçunu ittiham etsin. Əslində dünyada terrorizmin inkişafının əsas səbəblərindən biri dövlət terrorizminin inkişaf etməsidir. Dövlət terrorizmi açıq olur, bombasını tökür, hamı bilir ki, bu qırıcı təyyarə Rusiyanındır. Onu da siyasi cəhətdən ifadə edir. Terrorçu belə ifadə edə bilmir. Terrorçu da eyni zorakılığı edir, sadəcə adını qoyur ki, “mən səndən qisa alaram”. Məsələn, bu yaxınlarda İŞİD bəyan etdi ki, biz Rusiyanı qana boyayacağıq. Niyə İŞİD tutaq ki, Çini qana boyamır? Çünki Çin müdaxilə etmir, ordakı insanları öldürmür...
-Amma İŞİD-in özü daha dəhşətli hadisələr tərədir...
- Axı, İŞİD-in meydana çıxmasına kim səbəb oldu?! İŞİD-in əlindəki silahları, maliyyə vəsaitini kim verib ona? İŞİD-i bu bölgədə bir güc edib, gah İraqa, gah Suriyaya, gah Türkiyəyə qısqırdan hansı qüvvələrdir? Bu qüvvələri tapmayana, bunların hərəkətinə hüquqi-siyasi qiymət verməyənə qədər, İŞİD-i nə qədər ittiham etsək də, faydası olmaz. Bundan qabaq “Əl-Qaidə” vardı və bütün dünyanın diqqətindəydi. İndi İŞİD var, elə bil heç “Əl-Qaidə” tarixdə olmayıb. Halbuki, dünənə qədər “Əl-Qaidə” dünyanı silkələyirdi. Tutaq ki, İŞİD məhv edildi, bu problemin həlli deyil axı. Necə ki, “Əl-Qaidə” getdi İŞİD gəldi, sabah da İŞİD gedəcək, yerinə bir başqası gələcək. Ona görə, ilk öncə terrora, insanların terrora meyl etməsinə qarşı mübarizə aparılmalı, terrorun səbəbləri aradan qaldırılmalıdır. Yoxsa, terrorçuları öldürməklə terrora qarşı mübarizə aparmaq olmaz.
- Bəs, bu mübarizə hansı formada aparılmalıdır?
- Bilirsiniz ki, iki cür cinayət hüququ ilə yanaşma var: cinayətə və cinayətkara qarşı mübarizə. Ortada bir manyak varsa, sən gərək cinayətkara qarşı mübarizə aparasan. Çünki manyak individual xüsusiyyətdir. Amma digər cinayətlərdə cinayətkarlığa qarşı mübarizə aparmalısan. Çünki istənilən normal adam müəyyən şəraitdə cinayətkara çevrilə bilər. Amma istənilən adam manyak ola bilməz. Manyaklıq fərdi qaydada, bir insanın psixologiyasında baş verən dəyişilmədir. Belə halda sən manyaka qarşı mübarizə aparırsan, amma cinayət sosial faktor olduğuna və insanlar müəyyən mühitə düşəndə cinayətkara çevrildiyinə görə, cinayət hadisəsi zamanı həmin şəraitə qarşı mübarizə aparırsan.
Bu gün dünyada terrorizmi doğuran şəraitə qarşı mübarizə aparan yoxdur. Hamı deyir ki, “gəlin terrorçulara qarşı birləşək”. Sən terrorçuya qarşı birləşib, onun yerləşdiyi əraziəyə çoxlu bomba tökə bilərsən. Bəs, sən təminat verə bilərsən ki, sabah dünyanın başqa yerində ondan da güclü bir terror təşklatı olmayacaq?!
Və yaxud da ikili standartla bağlı başqa bir fakt. Norveçdə bir norveçli əlində avtomat 75 nəfər adamı öldürdü. Onu tutdular, 20 il iş verdilər, türmədə ola-ola hüquq fakultəsini bitirdi və s. Eyni halda bir müsəlman terrorçunu tutan kimi edam edirlər, ondan da az adamın ölümünə səbəb olsa belə. Yəni hətta cəzalandırmanın özünd də ikili standart olduğu göz qabağındadır.
Yaxud da Avropada avropalı, Amerikada amerikalı terror törədir, həmin terrorçulara olan münasibətlə müsəlman terrorçuya olan münasibətdə fərq aydın görünür. Dediyim kimi, Norveçdə bir terrorçu 75 nəfəri öldürdü, Fransada isə bir qrup 130 nəfəri öldürdü. Həmin bir nəfərin 75 nəfər öldürməsinə baxmayaraq, Norveç xalqının, bütövlükdə Avropanın həmin terrorçuya verdiyi reaksiyaya da baxın, indi Fransadakı hadisəyə reaksiyaya da. Yəni terror təşkilatlarına, terrorun nəticələrinə və terrorçulara verilən cəzalara ikili münasibət ortadadır. İkili münasibət yalnız bayrağı endirib-qaldırmaq deyil...
-Hesab edirsiniz ki, bu proseslərin kökündə “mənim terrorçum yaxşıdır” məntiqi dayanır...
-Bu proseslərin arxasında o durur ki, terror bəzi dövlətlərin əlində silahdır. Terror təşkilatı öz-özünə əmələ gəlmir. Terroru hansısa dövlətlər yaradıb. Bax, bu gün terroru ittiham edən dövlətlərin bəziləri müəyyən terror dəstələrini yaradan, onları maliyyələşdirən, silah verən dövlətlərdir. Fransa erməniləri açıq şəkildə dəstəkləyir, həmin ermənilər də bizim ərazilərimizdə terror törədiblər. Metro partladıblar, avtobus partladıblar, AZİ-də terror törədiblər və s. Həmin ermənilərin dünyada ən qatı tərəfdarı kimdir? Fransa. Baxmayaraq ki, Minsk qrupundadır. Əlbəttə, Fransadakı terrora görə bizim üəryimiz ağrıyır, amma indi Fransadan soruşmaq lazımdır ki, sənin dəstəklədiyin ermənilər də bizdə terror edib, nə əcəb sən ermənilərə pul verirsən, onların mədəniyyət mərkəzini açırsan, onları açıq şəkildə dəstəkləyirsən, hətta “erməni genosidi”ni tanımayanları cinayət məsuliyyətinə cəlb edib 3 ilə qədər iş verirsən, indi öz ərazində terror olub, başlamısan terroru pisləməyə. Axı həmin ermənilər elə bizim ərazimizdə Fransada baş verən terrordan nəticəsi 10 dəfə ağır olan terror törədib. Azərbaycanda metro partlamasında 350 nəfər ölmüşdü. Ağstafada avtobusu partlatdılar, 50-dən çox adam öldü, “AZİ”-də 15 nəfərdən çox adam öldü. Azərbaycan ərazisində ermənilər indiyə qədər neçə dəfə terror hadisəsi törədib. Bəs bu pulu, vəsaiti hardan alıb, arxasında kimlər durur?! Fransa açıq şəkildə erməniləri və Dağlıq Qarabağdakı qondarma rejimi müdafiə edir. İndi deməli, sənin terrorçun yaxşıdır, məni öldürəndə yaxşı olur, başqa terrorçu pisdir...?! Mən terrorun bütün növlərinin lənətlənməsinin tərəfdarıyam. Eyni zamanda terrora dəstək verən dövlətlər də lənətlənməlidir. Bu gün biz deyək ki, İŞİD, PKK pisdir... Biz deməliyik ki, İŞİD-ə silah verən də, pul verən də, PKK-ya pul verən də, silah göndərən də, onu müdafiə edən də lənətlənməlidir. Hazırda PKK-çıların hamısı Avropa dövlətlərində siyasi sığınacaqdadır. Soruşmaq lazımdır ki, sənin ərazində terror hadisəsi olub, terrorçuları axtarırsan, bəs Türkiyədə terror törədib, minlərlə insanı öldürən caniləri niyə gizlədir, onlara niyə sığınacaq verirsən? Üstəlik, bunların üstünə “milli azadlıq hərəkatı” adı qoyursan. Guya sən deyəndə ki, milli azadlıq hərəkatıdır, bu, belə olur?!
Mən demokratik partiyanın sədri, demokratiyanı, insan hüquq və azadlıqlarını müdafiə edən bir adam kimi terrora münasibətin bu gün dünyada yanlış olduğunu və terrorun getdikcə inkişaf etməsindən, bütün dövlətləri təhdid etməsindən narahatam. Çünki ölən hər bir insan günahsız insandır. Amma istər-istəməz sual olunur ki, bu günahsız insan niyə ölür. Allah-təala Quranda deyir ki, “fəsad törətməyənlər də fəsadın nəticəsindən öz paylarını alacaqlar”. Bu fəsadı törətməyən, günahsız adam niyə terror zamanı ölür? Ona görə ki, həmin adam öz ölkəsinin qeyri-qanuni hərəkətlərinə qarşı səsini qaldırmır. Etiraz etmir. Məsələn, Əlcəzairdə vaxtilə Fransa bir milyondan artıq adam öldürdü. Yaxud bu gün Yaxın Şərqdə 10 milyonluq Suriya xalqının taleyi xəritə üstündədir, İraqda 1 milyondan artıq adam ölüb və ölüm davam edir, Türkiyədə son 1-2 ayın içərisində 200-300 adam ölüb, bundan qabaq da neçə illərdir ölə-ölə gedir... Bütün bunlara hamı – Fransa vətəndaşı, Almaniya vətəndaşı, Azərbaycan vətəndaşı və s. ürək ağrısı ilə reaksiya verməlidir. Yoxsa bu gün hadisə yenicə baş verib, isti-isti hamı Fransanın yanında olsun, desin ki, terror pisdir, sabah isə həmin insanlar başlayacaqlar başqa bir terror təşkilatına dəstək verməyə. Çünki sənin dediyin “mənim terrorçum” olacaq. Ermənilərə Fransa açıq şəkildə dəstək verəndə, müdafiə edəndə, buna pul göndərəndə, sonra da bu pulların bir qismi Azərbaycana qarşı terror hadisəsilərində istifadə olunanda düşünmürdü ki, bu düzgün hərəkət deyil? Bunu düşünmək lazım idi.
-Fransadakı terrordan öncə İŞİD sosial şəbəkədə belə bir informasiya yayıb ki, “11 sentyabr ABŞ üçün nədirsə, 14 noyabr da Fransa üçün elə olacaq”. Sizcə, bu, Avropanın təhlükəsizlik probleminin olduğunu göstərmirmi?
-Artıq dünyada qloballaşma getdiyinə görə, əvvəlki kimi təhlükəsizliyi təmin etmək asan deyil. Niyə? Çünki terrorçular durub Fransaya Suriyadan getmirlər ki. Farnsada da, Amerikada da, hətta fransız və ingilis tapırlar, həmin vətəndaşı terrorçu kimi yetişdirirlər, o da sonra həmin ölkədə terror törədir. Bunun qarşısını necə almaq olar? Əslində, bir çox terror hadisələrində müsəlmanlar iştirak etmirlər. İştirak edənlər elə yerli xalqlardan olur. Odur ki, sərhədi bağlamaq, pasportları yoxlamaqla terrorun qarşısını almaq olmaz. Terrorun qarşısını almaq üçün birinci növbədə terrorun nə olduğunu bilmək lazımdır. İnsanlar niyə terrora gedir, niyə canlı bomba olub özünü öldürür, bunu bilməlisən, bu şərtləri aradan qaldırmalısan ki, nə Fransada, nə Suriyada, nə də İraqda terror olmasın. Yoxsa, bu şərtlər qaldıqca, dünyada bir ucdan terrorçular meydana gələcək, gələcəkdə Fransada baş verən terrordan daha təhlükəli hadisələr baş verəcək.
- Nə üçün terrorun daha da inkiş edəcəyini düşünürsünüz? Axı, ən azından pis-yaxşı ortada bir mübarizə var...
-Çünki getdikcə dünyada imkanlar genişlənir. Partlayıcı maddələrin gücü, insanların müxtəlif yerlərə nüfuz etmə imkanları və s. artır. Məsələn, bu gün Suriyanı 10 milyon adam tərk edib. Avropaya da 1 milyondan artıq adam gedib. Bu 1 milyon adamın içərisində 5 min terrora meylli adam varsa... Mən bilirəm ki, var. Çünki müharibə şəraitindən çıxmış adamlar reablitasiya olunmadan ictimai cəmiyyətə daxil olursa, onlarda müharibəni qoyduğu ağır psixi travmalar meydana çıxır. Məsələn, Qarabağ cəbhəsindən gələn adamların Bakıda törətdiyi hadisələr məlumdur. Silahdan istifadə etmək, özünü yandırmaq... Nə qədər Qarabağ qazisi özünün yandırıb. Bu nə ilə bağlıdır? Müharibə psixologiyası ilə. İndi Suriyadakı partlayışların içindən çıxıb Avropaya gedən qadınlar və kişilər orada hər şey edə bilərlər.
- Sizcə, Avropa bu təhlükənin qarşısın almaq üçün lazımi qərarlar qəbul edə biləcək?
-Mən inanmıram ki, terrorun qarşısnı almaq üçün bu gün Avropa düzgün bir qərar qəbul edə bilsin. Çünki terrorun qarşısını almaq üçün öncə terrorun əsaslarını dağıtmaq lazımdır. O da insan hüquq və azadlıqlarını təhlükəsizlik məsələsi səviyyəsinə qaldırmaqdır. Çünki bu gün dünyada hüquq və azadlıqlar məsələsi təhlükəsizlik deyil, əməkdaşlıq məsələsidir. Ona görə də istənilən dövlət öz ərazisində öz xalqı ilə istədiyi kimi rəftar edə bilər. Məsələn, Putin ruslara öz bildiyini edə bilər, Obama amerikalılara, İlham Əliyev azərbaycanlılara, Olland farnsızlara və s. Bu, ona gətirib çıxarır ki, sən öz vətəndaşlarınla bu cür hərəkət edəndə, burda bir terrorçu yetişdirirsən, o da gedib başqa bir ölkədə problemə çevrilir. Bu baxımdan mənim gəldiyim qənaət budur ki, insan və hüquq azadlıqları dünyanın təhlükəsizlik prinsipləri elan olunmadıqca, BMT insan hüquq və azadlıqları, o cümlədən korrupsiya ilə bağlı, - bu ikisi bir-birinə bağlı məsələdir,- ümumdünya qətnaməsi qəbul etmədikcə, eləcə də dünya dövlətləri birqütblü dünyaya uyğunlaşmasa, yəni BMT-nin indiki tərkibi, strukturu dəyişilib, veto hüququ, çoxpilləli idarəetmə ləğv olunmasa və dünyada baş verən hadisələrə ikili standartlaradan yanaşma ortadan qaldırılmasa, terrorçuluğun qarşısını almaq mümkün olmayacaq.
İndiyə qədər olan dünya nizamı ikili standart idi. Məsələn, sosialistlər xüsusi mülkiyyətə qaşı olan adamları güllələyir, kommunistlər xüsusi mülkiyyəti inkişaf etdirirdi. İkili standart o deməkdir ki, eyni hadisəyə dünyanın yarısında bir cür, digər yarısında başqa cür baxılır. Bu qəbuledilmiş norma idi. Bu gün isə qlobalizasiya var, dünya bir-birinin içinə girib. Bu, ikili standart ola bilməz axı.
-Hesab edirsiniz ki, qloballaşma dolayısı ilə terrorizmin inkişafına səbəb olur...?
-Yəni faktiki olaraq dünyanın ikinci dünya müharibəsindən sonrakı vəziyyəti ilə bugünkü vəziyyəti arasındakı fərq terrorizmin inkişafının əsas səbəblərindən biridir. Terrorizmin əsas səbəbi ikinci dünya müharibəsindən sonrakı dünya nizamı ilə bugünkü dünyanın faktiki vəziyyətindən əmələ gəlir. Məsələn, bir ölkədə qanunlar köhnələndə cinayətkarlıq inkişaf etdiyi kimi, dünyada da elədir. Dünya qanunları köhnəlib, ona görə də, terrorizm, beynəlxalq cinayətkarlıq inkişaf etməyə başlayıb. Bu səbəbdən dünya düzəninə yenidən baxılmalıdır. Bu çox vacibdir. Bunu vaxtilə ABŞ prezidentliyinə namizəd Mak Keyni də demişdi ki, BMT-ni buraxmaq lazımdır, yeni bir demokratik dövlətlər birliyi yaradılmalı və bu qurum bütün dünyada sülh və əminamanlığı təmin etməlidir. ABŞ prezidenti Klinton da vaxtilə demişdi ki, gəlin korrupsiyanı beynəlxalq cinayət elan edək və korrpusiya ilə bağlı ümumi bir qətnamə qəbul edək. BMT-də o qədər korrupsioner dövlətin təmsilçiləri var idi ki, onlar bunun qəti əleyhinə çıxdılar. Çünki hamısı korrupsia ilə məşğul idi, belə bir qətnamə onlara sərf etmirdi. Ona görə də ən azı o dövlətlər ki, özünü qorumaq istəyir, onlar BMT-dən çıxamalıdır. Avropa xalqları, Amerika və s. dövlətlər BMT-dən imtina etməlidir. Həqiqətən dünya demokratik birliyi yaradılmalı və kim o birliyə daxil olmaq istəyirsə, bu iki şərti qəbul etməlidir. Yəni korrupsiyadan və insan hüquq və azadlıqlarını pozmaqdan imtina etməlidir. Məsələn, bu gün dünyanın 90 faizi beynəlxalq administrasiyanı qəbul etmir. Məsələn, Azərbaycan da deyir ki, Avropa Birliyi bizim daxili işlərimizə qarışır. Amma beynəlxalq administrasiyanı qəbul etmədən, yəni BMT-nin, Avropa Birliyinin şərtlərini qəbul etmədən, sən necə qlobal dünyada mövcud olursan?! Məsələn, Səudiyyə Kralllğı BMT-nin üzvüdür, amma BMT-nin ümumi qətnamələrinin böyük əksəriyyəti Səudiyyə Ərəbistanında işləmir. Sən bu təşkilat qarşısında öhdəliyin yoxdursa, necə bu təşkilatın üzvü olursan? O cümlədən Çin BMT-nin üzvüdür, amma BMT-nin bir çox qətnaməsi Çinin ərazisində işləmir, eləcə də Rusiyanın, Amerikanın və s. Kimə lazımdır bu oyunbazlıq?! Yəni faktiki olaraq təşkilatlarln mövcudluğu ilə təşkilat üzvlərinin davranışları arasında çox böyük uçurum var. Bu uçurumdan da cinayətkar qüvvələr istifadə edir. Burdan beynəlxalq terrorizm, beynəlxalq korrupsiya, digər beynəlxalq cinayətkarlıq və s. əmələ gəlir. Yəni bu qloballaşmada cinayətkarlığını qloballaşması təkcə terrorizmlə bağlı deyil. Başqa sahələrlə də bağlıdır. Terrora gələn pullar da dolaysı yolla korrupsiyanın beynəlmiləlləşməsindən əmələ gələn pullardır. Məsələn, hazırda dünyada ən böyük qloballaşmış cinayətlərdən biri narkoticarətdir. Narkoticarətdən gələn gəlirlərin müəyyən faizi terror təşkilatlarına gedir. Çünki terror təşkilatları həmin o narkotik biznesini təmin edir. Tutaq ki, Əfqanıstanda narkotik yetişdirilir, PKK vasitəsilə daşınır. Belə deyək, Taliban yetişməsinə, PKK bunun daşınmasına şərait yardır. Başqa bir cinayətkar dəstə də Avropada realizəsinə çalışır. Biz görürük ki, bu beynəlxalq cinayətkar qruplar adından, xarakterindən, məqsədindən asılı olmayaraq bir-biri ilə əməkdaşlıq edir. Bunların biri də gedib axırda hansısa dövlətlə əməkdaşlıq edir. Problem budur. Yoxsa “20-lər2 yığışsın ora, bunu 20 gün müzakirə etsin, faydası yoxdur... Dünya nizamı dəyişilməsə, nə terror, nə ikili standart aradan qalxacaq.

"Hürriyyət"

***2015-11-18 16:25
“Fransa erməni terrorunu müdafiə edir...”

Sərdar Cəlaloğlu: “Dünya dövlətləri terrorizmin aradan qaldırılmasını istəyirlərsə, birinici növbədə terrora ikili yanaşma ləğv olunmalıdır”

“Mövcud dünya nizamı qloballaşma ilə uyğunluq təşkil etmir”

“Fransada toplanılan pulların bir çoxu məhz Dağlıq Qarabağ ermənilərinin bizə qarşı terror əməliyyatlarında, və yaxud da cəbhədəki döyüşlərində istifadə olunur”

Noyabrın 13-də Parisdə dəhşətli terror hadisələri törədilib. Belə ki, 3 ayrı yerdə həyata keçirilən silsilə terror aktları nəticəsində 129 nəfər ölüb, 352 nəfər yaralanıb.
ADP sədri Sərdar Cəlaloğlu ilə söhbətimizdə Parisdə törədilən terror hadisəsinin pərdəarxasına aydınlıq gətirməyə çalışdıq.
-Sərdar bəy, ilk olaraq Parisdə törədilən terror hadisəsi ilə bağlı fikirlərinizi bilmək istərdik...
- Əvvəla onu deyim ki, bu, doğrudan da çox böyük, ağır nəticəsələrə səbəb olan bir hadisədir. Bu terror hadisəsinə görə biz partiya olaraq bəyanat vermişik. Bəyanatımızda terroru pisləmişik və baş verən itkilərə görə Fransa xalqına başsağlığı vermişik. Amma bu gün əgər doğrudan da söhbət dünyada terrorizmin sosial bəla kimi aradan qaldırılmasından gedirsə, bütün emosiyaları, zahiri yanaşmaları kənara qoyub, açıq şəkildə terror hadisəsinin nə olduğunu bilməli, ondan sonra düzgün yol göstərməliyik. Çünki bir hadisənin səbəbini dəqiq bilmədən həmin hadisəyə qarşı mübarizə aparmaq mənasızdır, bu halda apardığımız mübarizə əksinə terroru genişləndirəcək. Necə ki, son 20 ildə biz terror hadisəsinin ildırım sürətilə genişləndiyinin, daha çox siyasi coğrafiyanı əhatə etdiyinin, daha ağır nəticələr verdiyinin şahidiyik. Məsələn, 11 sentyabr hadisəsi, İspaniyada ticarət mərkəzinin partladılması, Türkiyədəki terror hadisələri, Fransada baş verən hadisələr və s.
-Bəs terrorun bu cür inkişafına səbəb nədir?
- Terrorun bu cür inkişafının əsas səbəblərindən biri terror hadisəsinə ikili yanaşmadır. Yəni faktiki olaraq hansısa terror təşkilatı bir dövlət üçün terrorçu təşkilat kimi tanınır və həmin dövlət ona qarşı mübarizə apardığı bir vaxtda, bəzi ölkələr həmin terror təşkilatının fəaliyyətindən istifadə edib, üzdə oponent olduqları dövlətə qarşı terrordan istifadə edirlər. Məsələn, bilirsiniz ki, PKK-nın bu günə qədər əlində min tonlarla partlayıcı maddə, çoxlu silah tutulub. Eləcə də bu gün İŞİD-in əlində hətta təyyarə vuran silahlar və bu silahlar üzərində də ümumdünya nəzarəti var. İstər-istəməz sual doğur: bu qədər partlayacı maddəni PKK hardan alır? Axı bunlar hansısa zavod və fabrikdə istehsal olunur. Qəndildə belə bir kimyəvi zavod yoxdur ki, deyək, kürdlər özləri istehsal edir, ondan bomba düzəldir. Deməli, bu məhsullar onların əlinə ya düzgün nəzarət olunmadığı üçün keçib, ya da kimsə düşünülmüş şəkildə bunlara verib.
İkincisi, bu terror hadisələrini həyata keçirmək nəhəng maliyyə vəsaitləri tələb edir. Bu maliyyə vəsaitləri hardan gəlir? Məsələn, İŞİD artıq 2-3 ildir dünya ilə müharibə aparır. İlk başxıdan belə görünür ki, 10-15 nəfər adamdır, bütün dünya ilə - Rusiya, İran, Türkiyə, Amerika, Fransa, Almaniya və s. ölkələrlə vuruşur. Bu nə deməkdir? İstər-istəməz sual meydana çıxır: bu təşkilatın gücü, maliyyə qaynaqları hardandır?
Üçüncüsu, buna yanaşma məsələsidir. Məsələn, Amerika PKK-nın uzantısı olan PEJAK-ı müttəfiq kimi tanıyır, onu Suriyada milli azadlıq hərəkatı kimi tanıyır, eləcə də PKK bir çox ölkələrdə milli azadlıq hərəkatı kimi tanınır, Türkiyədə isə terrorçu təşkilat kimi tanınır. Burdan çıxan nəticə odur ki, faktiki olaraq bu gün terror hadisəsinə dünyada ikili münasibət var.
-Sizcə, Azərbaycanda da ikili yanaşma mövcuddur...?
- Əlbəttə. Məzələn, biz dünən gənclərimizin Fransa səfirliyinin qabağına gedib ora çiçəklər qoyması ilə “AZİ”-də baş vermiş terror hadisəsi zamanı ora çiçək qoymaq istəyən gənclərin həbsi arasında ikili standartın olduğunu gördük. Hökumət öz gənclər təşkilatını göndərib ki, gedin terrora görə Fransa səfirliyinin qabağına gül qoyun, amma azad, müxalif gənclər təşkilatı “AZİ”-dəki terror zamanı həlak olanları yad etmək və terrora etiraz etmək üçün gül qoymağa gedəndə, polis onları döyərək qovdu. Və yaxud bilrisiniz ki, Azərbaycanda metro partladıldı, 350 nəfər adam öldü. Bu terrorla bağlı biz dünyada ermənilərə qarşı münasibətdə hər hansı bir dəyişiklik görmədik. Elə bu gün terrora məruz qalan Fransa həmin terrorçu ermənilərin ən böyük himayədarlarından biridir. Dağlıq Qarabağı rəsmən tanımaq istiqamətində addımlar atır, maliyyə dəstəyi verir. Fransada toplanılan pulların bir çoxu məhz Dağlıq Qarabağ ermənilərinin bizə qarşı terror əməliyyatlarında, və yaxud da cəbhədəki döyüşlərində istifadə olunur. Siz bilrisiniz ki, o pulları gedib orda açıq şəkildə yığırlar, fransızlar da böyük həvəslə o pulu verir. Yəni bu gün biz baxırıq ki, Fransa erməni terrorunu müdafiə edir, Avropa ölkələri PKK terrorunu müdafiə edir və özlərinə qarşı bir terror hadisəsi olanda isə “bu terrordur, bu insanlığa ziddir və s.” açıqlamalar verirlər. Terrorun hamısı insanlığa ziddir. Amma siz o zaman ki, bir çox terror təşkilatlarını dəstəkləyirsiniz, bir çoxlarını isə sizə qarşı olduğuna görə terrorçu adlandırırsınız, onda dünyada terroru aradan götürmək olmaz ki. Əksinə, terror çiçəklənəcək. Niyə? Çünki terror təşkilatlarının hamsısının bir-biri ilə əlaqəsi var. Məsələn, Əl-Qaidənin, İŞİD-in, PKK-nın, PEJAK-ın, erməni terrorçularının və s. Necə ki, dinc, demokratik mübarizə aparan qüvvələr dünyada açıq şəkildə ittifaqlar yaradırlar, terror təşkilatları da öz aralarında bu cür əlaqə yaradırlar. Bir-biri ilə təcrübə mübadiləsi edirlər, bir-birinlə silah verirlər və s. Bununla bağlı xeyli fakt var. Doğrudur, maraqları toqquşanda savaşırlar, toqquşmayanda isə bir-birinə dəstək verirlər. Bu baxımdan siz hətta bir terror təşkilatını təqib edib, başqasına isə dəstək verəndə, bilməlisiniz ki, o dəstək verdiyiniz təqib etdiyinizi gücləndirir, onun yaşamasına şərait yaradır.
- Yəni bu gün terrordan daha çox siyasi məqsədlər üçün istifadə edilir...
- Bəli. Niyə bu baş verir? Terror nə vaxtdan dünya siyəsətində istifadə olunmağa başlanıb. Əlbəttə, orta əslərdə də terror var idi, şahların öldürülməsi və s. Birinci dünya müharibəsində də vardı. Terror o zaman olur ki, bir adam özünün hakimiyyət maraqlarını təmin edə bilməyəndə, zorakı üsula əl atır. Əlbəttə, bu gün biz deyə bilmərik ki, İŞİD-dən kimsə prezident olmaq istəyir və yaxud Fransada ona görə terror törədildi ki, kimsə hakimiyyətdə olmaq istəyir... Sadəcə olaraq, insanlar öz azadlıqlarınə və hüquqlarını əldə edə bilməyəndə, bu, insanlarda daxili travmatizm yaradır. Daxili travmatizm isə insanı iki yerə aparır: ya insan intihar edir... Özünü öldürən insanların hamısının psixologiyasını araşdırsanız görərsiniz ki, onlar potensial terrorçulardır, sadəcə olaraq o şərait olmadığına görə özlərini öldürürlər. Eyni zamanda həmin terrorçuların da psixologiyasını araşdırsanız görəcəksiniz ki, onlar dinc dövrdə, heç bir şərait olmadığında intihar edəcək adamlardır. Çünki daxili travmatizm elə bir həddə gəlib çatır ki, insan ölümlə həyatı öz daxilində tərəziyə qoyanda baxıb görür ki, ölüm həyatdan çox-çox yaxşıdır.
Burdan da gəlirik son 40-50 ildə terrorun sürətlə inkişaf etməsinə. Bilirsiniz, ikinci dünya müharibəsindən sonra bir nizam yaradıldı: bir tərəfdə sovet hökuməti başda olmaqla sosialist regionu, o biri tərəfdə Amerika başda olmaqla kapitalist regionu. Və dünya nizamı bu iki sistemin dinc, yanaşı yaşaması üçün lazım olan prinsipləri müəyyən etdi. Nəticədə iki cür hüquq meydana çıxdı: təhlükəsizlik hüququ, hansı ki, həm SSRİ-nin, həm də Amerikanın maraqlarına uyğun idi. Bu, daxili işlərə qarışmamaq, zorakılıqdan istifadə etməmək və s. idi.
Bir də əməkdaşlıq prinsipi. Hansı ki, hər bir tərəf öz istədiyi dövlətlə əməkdaşlıq edir. Məsələn, ABŞ ərəb kralı ilə əməkdaşlıq etdiyi dövrdə, sovet hökuməti gedib sosialist ərəb respublikaları ilə - Misirlə, İraqla və s. ölkələrlə əməkdaşlıq edirdi. Çünki krallıqlar, şahlıqlar, sultanlıqlar sovet ideologiyasına uyğun deyildi. Eləcə də ABŞ heç vaxt gedib sosialist Kubası ilə, Efiopiya ilə əməkdaşlıq etmir. Çünki ABŞ-ın da ideoloji baxımdan o ölkələrlə əməkdaşlığı yoxdur.
1990-cı ildən sonra dünyanın iki qütbə ayrılması dağılıb. İndi faktiki olaraq bir demokratik ölkə - Amerika həm krallarla əməkdaşlıq edir, həm də sol qüvvələrin hakimiyyət olduğu ölkələrlə - Norveç, Rusiya və s. Yəni artıq qloballaşma başlayıb, ideoloji sərhədlər aradan götürülüb. Nəticədə mövcud dünya nizamı mövcud qloballaşma ilə uyğunluq təşkil etmir. Həmin nizam, beynəlxalq hüquq dünyada baş verən hadisələri tənzimləyə bilmir. Bu gün dünyada terrorizmin inkişafının yeganə səbəbi budur ki, dünyada baş verən hadisələr tənzimlənmir. Buna görə də bəzi dövlətlər öz maraqlarını qorumaq üçün beynəlxalq hüquqa, yaxud da bugünkü müəyyən edilməsi zəruri olan huquqa zidd olaraq müəyyən addımlar atır, bu zaman isə özlərinə qarşı nəhəng terror dalğasına təkan verirlər. Məsələn, bu gün sual olunur: nəyə görə Fransa hədəfdədir? Çünki Fransa Suriyada İŞİD-ə qarşı müharibə aparır, İraqa müdaxilə edir, Əlcəzairdə onu edir, bunu edir... Sabah bu terror Almaniyada olacaqsa, deməli, Almaniyanın hansısa bir müdaxiləsi ilə bağlıdır. Ona görə də, əgər dünya dövlətləri doğrudan da bugünkü terrorizmin aradan qaldırılmasını istəyirlərsə, birinici növbədə terrora ikili standart ləğv olunmalıdır. Terrorun, yəni zorakı mübarizənin dövlət və qeyri-dövlət forması ləğv olunmalıdır. Bu gün əslində dövlət terrorizmi terror kimi görsənmir. Məsələn, Fransada bizi nə narahat edir – dinc və silahsız insanlar öldü. Ona görə, “terror” deyirik. Suriyada Rusiyanın atdığı bombalardan uşaqlar ölür, qadınlar ölür, bəs o terror deyil? O müharibədir? Sən kiminlə müharibə edirsən, əlində silahı yox... Bazara salırsan bombanı, 40 nəfər uşaq ölür. Fransada ölən uşaqla Suriyada ölən uşağın bizim üçün nə fərqi ola bilər? Və yaxud da Azərbaycanda “AZİ”-də ölən tələbələrlə Fransada o restoranda oturub çörək yeyən tələbələr arasında bizim üçün fərq ola bilər?! İnsan insandır. Eləcə də PKK-nın öldürdüyü uşaq və qadınlarla Fransadakı terrorçuların öldürdüyü qadın və kişilərin arasında nə kimi fərq var? Heç bir fərq yoxdur. Amma təşkilatlara münasibətdə fərq var. Birinə sən terrorçu deyib lənətləyirsən, birinə isə pul, maddi vəsait verirsən, hətta özünün mütəxəssislərini göndərirsən ki, ona daha yaxşı terror hadisələri törətməyi, partlayıcılardan istifadə etməyi, vuruşmağı öyrətsin və s.
-Belə anlaşılır ki, terror bəzi dövlətlərin öz maraqlarını təmin etmələri üçün bir vasitədir...
- Müasir dövrdə dövlətlər öz maraqlarını aşkar şəkildə həyata keçirə bilməyəndə, bəzi dövlətlərə qeyri-qanuni yollarla təzyiq edir ki, o təzyiqdən özlərinin aşkar şəkildə maraqlarını təmin etsinlər. Məsələn, PKK-nı dəstəkləyən bütün dövlətlərin bir marağı var – Türkiyə onların dövlət maraqlarına uyğun bir mövqe nümayiş etdirsin. Yəni Türkiyə bölgədə söz sahibi olmasın, özünün bir çox hüquqlarından imtina etsin, müsəlmanlar üzərində olan nüfuzundan, türk xalqları arasında olan əməkdaşlıqdan imtina etsin, hətta ərazisinin bir hissəsini versin, bəzi tarixi hadisələrə görə ödənc ödəsin və.s. Türkiyə bunu etməyəndə, PKK-nı qızışdırıb ötürürlər üstünə.
Yəni dünya nizamı dəyişilməlidir. Vaxtilə bir qlobalistin gözəl sözü vardı: Deyirdi, “dünyada qloballaşma başlayıb, amma çox təəssüf ki, bizim mənfi tərəflərimiz, yaxşı tərəflərimizdən daha tez qloballaşır”. Əslində, bu terror bütün dünyada mövcud olan pis qüvvələrin qloballaşmadan maksimum bəhrələnməsidir. Yaxşı qüvvələr bəhrələnə bilməsə də... Məsələn, mən Fransa, Amerika, Rusiya demokratları ilə əlaqə saxlaya bilmirəm. Amma terrorçular bütün ölkələrdəki daxili travmatizmə məruz qalan insanları çox asanlıqla tapırlar. Çünki pul var, dəstək var, maraq var, tapırlar, təşkilatlandırırlar. Təsadüfi deyil ki, bu gün öldürülən terrorçuların bəziləri Fransa vətəndaşıdır.
-Bu yaxınlarda Türkiyədə də Fransadakı kimi terror aktı törədildi, təxminən eyni sayda insan həlak oldu. Amma nədənsə həmin vaxt beynəlxalq təşkilatlar bugünkü kimi öz bayraqlarını endirmədilər...
(Davamı növbəti sayımızda)
"Hürriyyət"